کمیته ملی سدهای بزرگ ایران

Iranian National Committee on Large Dams

Iranian National Committee on Large Dams

کمیته ملی سدهای بزرگ ایران

کمیته ملی سدهای بزرگ ایران

Iranian National Committee on Large Dams

نقش سدهای بزرگ

باﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻧﻘﺶ ﺣﻴﺎتی آب، در ﺗﻤﺎﻣﻲ ادوار زﻧﺪگی ﺑﺸﺮ و ﮔﺴﺘﺮش روزاﻓﺰون ﺟﻤﻌﻴﺖ، ﺑﺤﺮان ﻛﻢ آبی ﻗﺎﺑﻞ ﭘﻴﺶ‌ﺑﻴﻨﻲ ﺑﻮده و ﻫﻤﻮاره ﻛﺎرﺷﻨﺎﺳﺎن را ﺑﺮ آن داﺷﺘﻪ ﺗﺎ ﺑﺎ اراﺋﻪ ﻃﺮح‌ﻫﺎ و ﺷﻴﻮه‌ﻫﺎی ﻣﻬﺎر آب، ﺗﻠﻔﺎت آن را ﻛﺎﻫﺶ داده و ﺑﻪ ﺳﻬﻮﻟﺖ در دﺳﺘﺮس ﻋﻤﻮم ﻗﺮار دﻫﻨﺪ. ﺳﺎل‌ﻫﺎﺳﺖ ﻛﻪ اﺣﺪاث ﺳﺪﻫﺎ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺎﻧﻌﻲ در ﺑﺮاﺑﺮ ﺣﺮﻛﺖ آب و ذﺧﻴﺮه ﻛﺮدن آن در ﻣﺨﺎزن ﻋﻈﻴﻢ، ﻛﻨﺘﺮل ﺳﻴﻼب و ﺗﻮﻟﻴﺪ اﻧﺮژی و ... ﻳﻜﻲ از راﻫﻜﺎرﻫﺎی اﺳﺎسی ﺑﻪ ﺷﻤﺎر رﻓﺘﻪ اﺳﺖ. ﻋﻼوه ﺑﺮ آن، ﺳﺪﻫﺎی ﺑﺰرگ ﻧﻤﺎدﻫﺎی ﻏﺮور ﻣلی و اﺳﺘﻴﻼی ﻧﺒﻮغ اﻧﺴﺎنی ﺑﺮ ﻃﺒﻴﻌﺖ، ﺗﺎﻣﻴﻦ‌ﻛﻨﻨﺪه ﺑﺮق، آب و ﻏﺬا، ﻣﻬﺎرﻛﻨﻨﺪه ﺳﻴﻼبﻫﺎ، آﺑﺎدﻛﻨﻨﺪه ﺑﻴﺎﺑﺎنﻫﺎ و ﺗﻀﻤﻴﻦ‌ﻛﻨﻨﺪه اﺳﺘﻘﻼل ملی ﻫﺮ ﻛﺸﻮر اﺳﺖ. ﻫﺮ ﭼﻨﺪ اﺣﺪاث ﺳﺪﻫﺎی ﺑﺰرگ ﺑﻪ واﺳﻄﻪ ﻣﺰاﻳﺎی اﺟﺘﻤﺎعی و ﻫﺰﻳﻨﻪ‌ﻫﺎی زﻳﺎد آﻧﻬﺎ و ﺑﺎ وﺟﻮد ﻣﻨﺎﻓﻊ زﻳﺎد آن، ﻣﻀﺮاتی را ﻧﻴﺰ ﺑﻪ ﻫﻤﺮاه داﺷﺘﻪ ﻛﻪ در ﭘﺎره‌ای از ﻣﻮارد ﺟﺒﺮان‌ﻧﺎﭘﺬﻳﺮ ﻫﺴﺘﻨﺪ.

تاریخچه کميتۀ ملی سدهای بزرگ ايران

 «کميتۀ ملی سدهای بزرگ ايران» با هدف ارتقا و ترويج دانش سدسازی در زمينه‌های طراحی، ساخت، بهره‌برداری، تعمير و نگهداری از سدهای بزرگ، در سال ۱۳۴۷ش، برابر با 1970م، تأسيس يافت. هم‌اکنون، این کميته با بيش از ۳۰۰۰ عضو، شامل استادان دانشگاه‌ها و مديران و کارشناسان ارشد صنعت آب از تشکل‌های مهم علمی و فنی کشور محسوب می‌شود و ارزش و اعتبار ويژه‌ای در مجامع علمی داخلی دارد. 

آشنایی با کمیسیون بین‌المللی سدهای بزرگ (ICOLD)

  مقدمه

«کمیسیون بين‌المللی سدهای بزرگ» (ICOLD) که مرکز آن در پاریس قرار دارد، در سال 1928، یعنی نزدیک‌به 85 سال قبل ایجاد شد. چشم‌انداز این کمیسیون افزایش دانش سدسازی و تبادل تجربیات کارشناسان جهان در زمینۀ مهندسی سدسازی، به‌صورت غیردولتی (NGO) بود. اهداف عمدۀ این کمیسیون جهانی، طبق اساس‌نامۀ مصوب، این است که سدها با رعایت کامل مسائل ایمنی ساخته شوند و ازنظر اقتصادی توجیه‌پذیر باشند و تأثیرات منفی زیست‌محیطی نداشته باشند.

همچنين از ديگر اهداف اين كميسيون، زمینه‌سازی برای پیشرفت طراحی و ساخت و نگهداریِ سدهای بزرگ و سازه‌های جنبی آن‌هاست که از طریق جمع‌آوری اطلاعات و بررسی سؤال‌های فنی و انتشار آن صورت می‌گیرد. در اين راستا، «كميسيون بين‌المللي سدهاي بزرگ» مجمع عمومي سالانه و نیز کنگره‌هایی را به‌صورت سه سال يك بار برگزار می‌کند. هدفِ برگزاری اين جلسه‌ها، تبادل نظر و بررسی آخرين دستاوردهای صنعت سدسازی در كشورهای عضو و ساير كشورهای صاحب اين صنعت است.

درباره کميسيون بين‌المللی سدهای بزرگ

«کمیسیون بين‌المللي سدهای بزرگ» (ICOLD)، شامل 96 عضو از کشورهای جهان است که بیش از ۹۰درصدِ منابع آب دنیا را در اختیار دارند. جمهوری اسلامی ایران نیز از سال 1349 (1970م) به‌عضویت این کمیسیون درآمده است.

در طی ۸۵ سالِ گذشته، فعالیت‌های این کمیسیون بر اموری بسیار مهم مانند ایمنی سدها، رفتارنگاری و رفتارسنجی، مسائل اجرایی و بررسی کهولت سدها و سرریزها و نیز تأثیر این پدیده‌ها در محیط‌زیست تمرکز یافته است. با توجه به آنكه دغدغه‌ها و موضوعات صنعت سدسازي مي‌تواند به‌سرعت دستخوش تغييرات شود، در سال‌های اخیر، به موضوعات مهم دیگری نیز پرداخته شده است:

۱. بررسی هزینۀ احداث سدها و تغيير رويكرد سدسازی، با توجه به رعايت مسائل زيست‌محيطی؛

۲. تأثیرات تغيير اقليم؛

۳. رویکردهای پيشگيرانه و تجزيه و تحليل خطرات احتمالي ناشي از زلزله؛

۴. مديريت ريسک و توسعۀ پايدار توليد نيروي برق‌آبی؛

۵. عوامل مؤثر بر افزايش عمر مفيد سدها؛

۶. مديريت زيرساخت‌هايِ با سنّ زیاد.

با عنايت به تصويب تشكيل كميته‌های جديد در جلسۀ هيئت‌اجرایي این کمیسیون در سال جاری، هم‌اکنون این نهادِ بين‌المللی دارای 25 کمیتۀ فنی‌ - تخصصی است که اعضای آن را نمایندگان منتخب کشورها تشکیل می‌دهند. شایان ذکر است که جمهوری اسلامی ایران، در 23 کمیته، دارای کرسی نمایندگی است. معمولاً حاصل کار «کمیسیون بين‌المللی سدهای بزرگ»، در طول سال، ارائۀ ۴ یا ۵ بولتن ارزنده است؛ به‌طوری‌که تاکنون، 161 بولتن انتشار یافته است و همین بولتن‌ها یکی از مراجع معتبر علمی‌فنی سدسازی برای مراجعۀ کارشناسان جهان به‌شمار می‌آید.

همچنین این کمیسیون، برای افزایش دانش سدسازی، هر سه سال یک بار، کنگره‌هایی بین‌المللی در یکی از کشورهای عضو برگزار می‌کند. در این کنگره‌ها، چهار موضوع به‌صورت سؤال‌هایی كه درعين‌حال جزء مشكلات سدسازی دنیا به‌شمار می‌آید، در قالب ارائۀ 200 تا 300 مقالۀ علمی، بررسی می‌شود و نتایج آن، در 5 جلد مجموعه‌مقالات ارزنده و معتبر بین‌المللی و لوح فشرده، انتشار می‌یابد. بنابه تصميم گرفته‌شده در هفتادوهشتمين مجمع عمومي كميسيون، در سال 2010 در كشور ويتنام، مجموعه‌مقالات به‌صورت لوح فشرده و خلاصۀ مقالات همراه با گزارش كلي سؤالات (General Report) به‌صورت كتاب منتشر می‌شود. 

این کمیسیون دارای هیئت‌رئیسه‌ای مرکب از یک رئیس و یک دبیرکل از کشور فرانسه و 5 نايب‌رئیس از پنج قارۀ جهان است. در سال‌های ۱۹۹۸ تا ۲۰۰۱، نیابت ریاست آسیایی این کمیسیون بين‌المللي و همچنین ریاست کشورهای حوزۀ آسیا و اقیانوسیه، وابسته به «کمیسیون بين‌المللي سدهای بزرگ»، برعهدۀ ایران بود. در سال جاري، مسئوليت راه‌اندازي و نیز ادارۀ دبيرخانۀ گروه آسيايي‌اقيانوسيه به ايران واگذار شد كه فعاليت جدي در اين زمينه ضروری است.

 مدارک موجود نشان می‌دهد که با وجود عضویت ۴۲سالۀ جمهوری اسلامی ایران در این کمیسیون بين‌المللي، این کمیته فعالیت چندانی در گذشتۀ کشورمان نداشته است. خوشبختانه، در سال‌های اخیر «کمیتۀ ملی سدهای بزرگ ایران»، با مشارکت در تدوین 34 بولتن علمی و ارائۀ مقالات علمی، حضوري فعال و مستمر در کنگره‌های جهانی داشته است. مجموع فعاليت‌هاي انجام‌شده در اين زمينه، به عرضۀ 470 مقاله در اجلاس‌ها و كنگره‌‌هاي سال‌هاي مختلف انجامیده است.

علاوه‌بر فعالیت‌های ذکرشده، تجارب به‌دست‌آمده و فعالیت مستمر و چشمگیر «کمیتۀ ملی سدهای بزرگ ایران» (IRCOLD)، موجب شناختِ بيشتر «کمیسیون بين‌المللي سدهای بزرگ» در فعالیت‌های سدسازی کشور ایران شده است. درحال‌حاضر، این کمیته دارای ۳۰۰۰ عضو فردي (حقيقي) و 65 عضو مؤسساتي (حقوقي) است. از دیگر کارهای صورت‌گرفته در این کمیته، تألیف 92 کتاب فني‌تخصصي در زمینۀ سدهای بزرگ، توسط اعضای کمیته‌های فنی است. همچنين پس از برگزاری موفق اجلاس هفتادوسوم به‌میزبانی جمهوری اسلامی ایران، گرایش مثبتِ به‌وجودآمده در میان کشورهای عضو، اعتبار علمی خاصی به «کمیتۀ ملی سدهای بزرگ» ایران بخشيده است.

11.png18.png29 (1).png1.png28.png5.png3.png13.png17.png4 (1).png4.png21.png6.png20.png22.png44.png29.png
JoomShaper